De gezamenlijke inspanning van Moskou en Washington was de basis voor de overwinning op het nazisme en het fascisme in Europa. Een vergelijkbare samenwerking zou vrede in Oekraïne kunnen brengen.

Als het gaat om de vraag waar de oorlog in Oekraïne naartoe gaat, zijn er slechts drie scenario’s: een slecht, een veel slechter en… een hoopvol scenario.

1. Het meest waarschijnlijke scenario is momenteel een voortzetting van de oorlog.

Oekraïnes aanvallen op de infrastructuur in Rusland zijn talrijk, maar Rusland kan een lange, uitputtende oorlog aan. Ook met westerse steun heeft Oekraïne niet de kracht om de Russische troepen te verdrijven.

2. Escalatie van de oorlog kan niet worden uitgesloten. De twee grote wereldoorlogen van de 20e eeuw kunnen een vervolg krijgen. Want de NAVO is er niet in geslaagd een effectief beleid ter voorkoming van oorlog te voeren.

Trumps bereidheid om de oorlog in Oekraïne zo snel mogelijk te beëindigen is duidelijk

3. Na de annexatie van de Krim begon de verborgen confrontatie tussen het Westen en Rusland. Omdat de VS weigerden te onderhandelen over een nieuwe gemeenschappelijke veiligheidsarchitectuur in Europa en hun plannen voor een toekomstig NAVO-lidmaatschap van Oekraïne niet lieten varen, vielen Russische troepen in februari 2022 Oekraïne binnen. Een echt vredesakkoord, aanvaardbaar voor Rusland en Oekraïne en gesteund door de VS en de EU, kan daarom alleen tot stand komen op basis van een ommekeer in de betrekkingen tussen de VS en de Russische Federatie. Deze ommekeer is mogelijk als president Trump vastberaden blijft om de oorlog in Oekraïne te stoppen, zoals in augustus 2025 is bevestigd tijdens de Alaska-top met president Poetin.

Doorslaggevend

Dat roept moeilijke vragen op: 1. Is het mogelijk om de politieke, veiligheids- en economische betrekkingen tussen de twee partijen 180 graden om te keren? 2. Is stabiele en duurzame vrede in Oost-Europa mogelijk? 3. Kan dit in korte tijd werkelijkheid worden?

Vrede in Oost-Europa kan worden bereikt door een combinatie van het Schumanplan en het Marshallplan

Ik ben ervan overtuigd dat deze drie vragen met ”ja” kunnen worden beantwoord. We hebben veel kritiek op het optreden van Trump en zijn regering ten aanzien van Europa, Venezuela of Iran. Maar zijn bereidheid om de oorlog in Oekraïne zo snel mogelijk te beëindigen is duidelijk. Deze bereidheid kan doorslaggevend worden.

Succesvol

Vrede in Oost-Europa kan worden bereikt door een combinatie van het Schumanplan (1950) en het Marshallplan (1948-1952). Het oorspronkelijke Schumanplan (naar de Franse minister Robert Schuman) had als doel toekomstige oorlogen en verwoestingen in Europa te voorkomen. Het plan blijkt al meer dan 75 jaar succesvol. Het Marshallplan (naar de Amerikaanse minister George Marshall) was bedoeld om Europa er economisch weer bovenop te helpen na de oorlog. Het behelsde ook het voorstel om de wederopbouw van het verslagen Duitsland te financieren.

Langdurige samenwerking tussen de twee supermachten is in het belang van béide landen

Schumans plan voor een verenigd Europa was een ongekende politieke vernieuwing. Voor veel Europeanen was verzoening en hereniging met de voormalige vijandige macht en agressor Duitsland een utopie, voor anderen een provocatie. Sommigen in Frankrijk spraken van verraad. Toch werd het ondenkbare partnerschap geleidelijk aan werkelijkheid. Deze grote en creatieve vernieuwing, gesteund door de vastberaden inzet van nationale regeringen en parlementen, bleek een reële en constructieve weg naar een vreedzaam, stabiel en welvarend Europa! Helaas heeft dit vredesproces in de afgelopen decennia niet het hele continent bereikt, van de Atlantische Oceaan tot de Oeral. Nu betalen we daar een zeer hoge prijs voor.

Dialoog en begrip

Vandaag hebben we een soortgelijk plan nodig. Langdurige en strategische samenwerking tussen de twee supermachten is namelijk in het belang van béide landen. De gezamenlijke inspanning van Oost en West, Moskou en Washington, was de basis voor de overwinning op het nazisme en het fascisme in Europa. Evenzo werd de vreedzame ondergang van het communisme bereikt dankzij dialoog, begrip en samenwerking tussen Washington en Moskou.

Een vergelijkbare samenwerking zou geleidelijk kunnen leiden tot de oprichting van een nieuwe West-Oost-gemeenschap, dwars door Europa en Centraal-Azië. Oorlog zou in zo’n gemeenschap ondenkbaar worden, zoals dat het geval was met het verenigde West-Europa na 1950. Zo’n uitgestrekte zone van gedeelde veiligheid, samenwerking en welvaart op het noordelijk halfrond zou een ongekende basis vormen voor vrede en stabiliteit in de hele wereld.

Joods-christelijke beschaving

Een uitweg uit de oorlog in Oekraïne is mogelijk. Maar om duurzame vrede te kunnen bewerkstelligen, moeten wel de wortels van het conflict worden weggenomen. En het voorkomen of oplossen van een conflict ligt in het delen van elkaars veiligheids- en strategische middelen. De wortels van onze gemeenschappelijke Joods-christelijke beschaving nodigen ons uit tot wederzijds respect, tot vruchtbare samenwerking en tot een leven in vrede en eenheid.

Duurzame vrede in Europa is een veeleisend, maar nobel en lonend doel. Veranderingen komen niet alleen voort uit nieuwe ideeën, maar soms ook uit het vermogen om oude ideeën (Schumanplan en Marshallplan) in een nieuw licht te zien. Daarmee kunnen we in de nabije toekomst de krachten van conflict, geweld en oorlog overwinnen.

De (Slowaakse) auteur is voormalig Europees commissaris en voormalig speciaal gezant voor godsdienstvrijheid namens de EU.

https://www.rd.nl/artikel/1143059-vrede-tussen-oost-en-west-is-haalbaar-wijst-het-verleden-uit